Demans Algısı ve Gerçekler
Medicana Sağlık Grubu Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. M. Zülküf Önal, demansın ‘40 yaşına düştüğü’ yönündeki söylemlerin klinikte sıkça dile getirildiğini ancak 40-55 yaş aralığında unutkanlık şikayetiyle başvuran hastaların büyük çoğunluğunda demans saptanmadığını belirtti. Bu yakınmaların en sık depresyon, anksiyete ve post-COVID benzeri tablolardan kaynaklandığını vurguladı.
Tanı Artışının Nedenleri
Prof. Dr. Önal, toplumdaki ‘gençlerde unutkanlık arttı’ algısının büyük ölçüde demans dışı nedenlerle sağlık kuruluşlarına yapılan başvuruların artmasından ve tanı yöntemlerine daha erken erişilmesinden kaynaklandığını açıkladı. Manyetik rezonans görüntüleme olanaklarının yaygınlaşması, bilişsel tarama testlerinin artması ve hekim ile toplum farkındalığının yükselmesiyle daha fazla vakanın tanı aldığını, bunun da ‘demans genç yaşlara indi’ algısını güçlendirdiğini söyledi.
Unutkanlığın Seyri ve Ayırıcı Tanı
"Unutkanlığın seyri önemli" diyen Önal, genç başlangıçlı demansın 45-64 yaş aralığında görüldüğünü, 45 yaş altının ise ‘çok genç başlangıçlı’ olarak değerlendirildiğini belirtti. Depresyon veya anksiyete ile demansı ayırt etmenin çoğunlukla muayene ile mümkün olduğunu ifade etti. Yakınmaların dalgalı seyretmesi, stresle artması ve hasta yakınlarının ‘isteksiz/dağınık’ ifadesini kullanması durumunda depresyon veya anksiyetenin düşünülmesi gerektiğini kaydetti.
Demansı Düşündüren İşaretler
Buna karşın, sinsi başlangıçlı, aylar ya da yıllar içinde yavaş ama belirgin ilerleyen; yeni bilgileri öğrenmede güçlük, aynı soruların tekrarı ve günlük yaşam işlevlerinde kayıp ile seyreden tablonun nörodejeneratif bir süreci akla getirmesi gerektiğini vurguladı. Bu nedenle hasta yakını gözlemleri, nöropsikolojik testler ve beyin MR ile değerlendirmenin önemine dikkat çekti.
Acil Değerlendirme Gerektiren Durumlar
"Deli dana hastalığı da olabilir" uyarısında bulunan Önal, unutkanlığa yeni başlayan fokal güçsüzlük, denge bozukluğu, epileptik nöbet veya hızlı kötüleşmenin eşlik ettiği tabloların dikkatle incelenmesi gerektiğini belirtti. Ailede özellikle 60 yaş altında demans öyküsü varsa veya şikayetler 4-6 haftayı aşıp ilerleyici bilişsel bozulma ile işlev kaybı eşlik ediyorsa, acil ve ayrıntılı nörolojik değerlendirmenin gerekli olduğunu sözlerine ekledi.
