Kocaeli’deki Seka Kağıt Müzesi, 1934’ten 1990’lı yıllara kadar faaliyet gösteren dev üretim makineleriyle ziyaretçilerini Türkiye’nin kağıt sanayisi tarihine götürüyor. 70 metrelik kağıt makinesi, tonlarca ağırlığındaki çelik silindirler, Alman üretimi hamur sistemleri ve dönemin enerji panoları, müzenin en çok ilgi gören parçaları arasında yer alıyor.
Dünyanın En Büyük Kağıt Müzesi
12 bin 345 metrekarelik bir alana yayılan ve dünyanın en büyük kağıt müzesi unvanını taşıyan bu 4 katlı yapı, 18 salonuyla endüstriyel mirası koruyor. Uzun yıllar Türkiye’nin kağıt ihtiyacının önemli bir kısmını karşılayan ve binlerce kişiye iş imkanı sunan tesis, 2004’te kapanmasının ardından geçirdiği dönüşümle 2016’da müze olarak kapılarını açtı.
İleri Mühendisliğin Sessiz Tanıkları
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Müzeler Şefi Hüseyin Saban, sergilenen makinelerin döneminin ileri mühendislik örnekleri olduğunu vurguladı. Makinelerin yaklaşık yüzde 90’ının Almanya’dan getirildiğini belirten Saban, "1934’lü yıllarda trenlerle getirilen parçalar burada bir araya getirildi. O dönemin standartlarına göre oldukça gelişmiş bir sistem kurulmuş" dedi.
Mühendis ve Ustaların Yetiştiği Ocak
Saban, ilk yıllarda Alman mühendislerin görev yaptığını, ancak Türk gençlerinin de çıraklık sistemiyle eğitim aldığını anlattı. "1950’li yıllara gelindiğinde tesis tamamen Türk mühendis ve ustaların kontrolüne geçti. Burada yalnızca kağıt üretilmedi; Türkiye’nin ilk kağıt mühendisleri ve ustaları da yetişti" ifadelerini kullandı.
70 Metrelik Dev: 1 Numaralı Makine
Fabrikanın en eski hattı olan "1 numaralı kağıt makinesi", J.M. Voith firmasının 1934 yapımı 70 metre uzunluğunda bir dev. Saban, makinenin tek başına komple bir üretim hattı gibi çalıştığını söyledi. Sistem; oluşum, pres, 48 kurutma silindiri ve perdah kalender bölümlerinden oluşuyor. Hamur, ince bir tabaka halinde yayılıp vakumla sudan arındırılıyor, preslenip kurutuluyor ve son olarak kalenderde işlenerek bobin haline getiriliyordu.
Hamurun Sırrı: Fiziksel Parçalama
Hamur hattındaki makineler üretim kalitesi için kritikti. "Schleifer makinesi" tomrukları yüksek mukavemetli taşlarla mekanik olarak liflerine ayırıyordu. Lifler daha sonra teksif makinelerinde eleniyor, "Refiner’lar" ise lifleri saçaklandırarak kağıdın dayanıklılığını artırıyordu. "Politiks" karıştırıcı sistemi ise hamurun homojenliğini ve kalite standardını koruyordu.
Enerjinin Kalbi: Siemens Panosu
Enerji altyapısı da mekanik sisteme entegreydi. 1934’lü yıllara ait Siemens marka elektrik panosu hala sergileniyor. Alternatörle üretilen enerji bu panodan dağıtılıyor, güç santrali beş ayrı üretim hattını besliyordu. Schleifer’den başlayan süreç, teksif, refiner ve hamur depolarından geçerek 1 numaralı kağıt makinesine ulaşıyor, tüm sistem entegre bir şekilde çalışıyordu. Bu yapı, döneminin tipik bir endüstriyel mühendislik örneği olarak tarihteki yerini alıyor.
